Ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson is een neurodegeneratieve ziekte waarbij dopamine producerende neuronen langzaam afsterven.
 

Niet-medicamenteuze adviezen

Patiënten met de ziekte van Parkinson kunnen baat hebben bij onderstaande niet medicamenteuze therapie voor behoud van zelfstandigheid.

  • Fysiotherapie;
  • Ergotherapie;
  • Logopedie;
  • Psychosociale interventies;
  • Gebruik van klinimetrie
     

Medicamenteuze adviezen

Ongecompliceerde fase van de ziekte van Parkinson

Er is geen duidelijke eerste keus geneesmiddel aan te wijzen bij de ongecompliceerde fase van de ziekte van Parkinson. De keus wordt gemaakt op basis van patiëntkarakteristieken zoals leeftijd en al dan niet aanwezige cognitieve co-morbiditeit.

Te overwegen zijn:  levodopa of dopamine-agonist eventueel aangevuld Amantadine, Selegiline, Rasagiline. Bij onbehandelbare tremor eventueel aanvullend Propranolol of Anticholinergica.
 

In de gecompliceerde fase van de ziekte van Parkinson

In de gecompliceerde fase van de ziekte van Parkinson worden dezelfde geneesmiddelen gebruikt, echter dan in combinatie en/of in hogere doseringen. Tevens kunnen COMT-remmers (Entacapone of Tolcapone), Apomorfine, Duodopa en deep brain stimulation overwogen worden.


Dementie klachten bij de ziekte van Parkinson

Stap 1   Rivastigmine pleisters
 

Psychoses bij de ziekte van Parkinson

Alleen bij ernstige klachten medicamenteus behandelen.

Stap 1   Rivastigmine pleisters en bij ernstige klachten tegelijk Clozapine starten
 

Depressie bij de ziekte van Parkinson
De keus voor een TCA of SSRI dient te geschieden op basis van bijwerkingenprofiel en patiëntkarakteristieken, omdat er geen aangetoond verschil in effectiviteit tussen beide geneesmiddel groepen bekend is. Er is recent een voordeel voor TCA’s geconstateerd (Rocha et al. 2013).  

Bij bijwerkingen of onvoldoende effect van een dopamineagonist kan een overnight switch plaatsvinden naar een andere dopamineagonist.

Bij het optreden van impulscontrolestoornis (medicatie-, koop-, gok- en seksverslaving) is dosisverlaging de eerste keuze.

 

Misselijkheid bij behandeling van de ziekte van Parkinson

Indien ten gevolge van dopamineagonisten perifere bijwerkingen optreden zoals misselijkheid, braken en deels ook orthostase, dienen deze enkel te worden bestreden met Domperidon (3 dd 10 mg). Gebruik van metoclopramide dient te worden vermeden i.v.m. passeren van de bloed hersenbarrière en interferentie met de behandeling.
 

Geneesmiddelen

Amantadine

Dosering
100 mg 1×/dag na de maaltijd bij voorkeur 's morgens; indien nodig na minimaal 7 dagen verhogen tot onderhoudsdosering 100 mg 2×/dag.
Bijwerkingen
Enkeloedeem, livedo reticularis, palpitaties, orthostatische hypotensie, depressie, angst, agitatie, hoofdpijn, duizeligheid, gastro-intestinale klachten.

Selegilin

Dosering
5 mg 1-2 dd.
Bijwerkingen
Stijging van leverenzymwaarden, slaperigheid, slapeloosheid, verwarring, hallucinaties, dyskinesie, vertigo, hoofdpijn, duizeligheid, bradycardie, misselijkheid.

Levodopa

Dosering
Gestart kan worden met 3 dd 62,5 mg, bij onvoldoende effect na twee weken op te
bouwen tot 3 dd 125 mg. de dosering levodopa verhogen met 125 mg per week, tot een maximum van 4 dd 375 mg.
Bijwerkingen
Gastro-intestinale klachten, droge mond, dyskinesieën, choreatische bewegingen, verwardheid, hartkloppingen abnormale dromen, gedragssymptomen van stoornissen in de impulsbeheersing en dwanghandelingen.
Let op
Levodopa dient minimaal een uur voor of na de maaltijden te worden ingenomen. Netto eiwit intake dient waar mogelijk verlaagd te worden.

Pramipexol

Dosering
Week 1: 0,375 mg (zout) 1 dd. Week 2: 0,75 mg (zout). Week 3: 1,05 mg (zout) 1dd. Vervolgens wekelijks 0,75 mg (zout) ophogen tot gewenst therapeutisch effect.
Bijwerkingen
Misselijkheid, duizeligheid, dyskinesieën, slaperigheid, abnormale dromen, gedragssymptomen van stoornissen in de impulsbeheersing en dwanghandelingen, gastro-intestinale klachten.

Ropinirol

Dosering
Week 1: 0,25 mg 3 dd. Week 2: 0,5 mg 3×/dag. Week 3: 0,75 mg 3 dd. Week 4: 1 mg 3 dd. Vervolgens wekelijks dosering met 0,5 -1 mg verhogen tot gewenst therapeutisch effect.
Bijwerkingen
Slaperigheid, syncope, dyskinesie, hallucinaties, verwarring, duizeligheid, gastro-intestinale klachten, perifeer oedeem.

Rotigotine pleister

Dosering
2 mg 1 dd., opgeleide van effect wekelijks met 2 mg verhogen tot maximaal 8 mg 1dd.
Bijwerkingen
Slaperigheid, hoofdpijn, duizeligheid, gastro-intestinale klachten, lokale huidreacties.

Propranolol

Dosering
80 mg MGA 1dd.
Bijwerkingen
Vermoeidheid, duizeligheid, koude extremiteiten, bradycardie, misselijkheid, impotentie.
Let op
Sick-sinussyndroom, AV-blok, bradycardie, astma bronchiale.

Rivastigmine pleisters

Dosering
1 pleister van 4.6 mg per 24 uur, na 4 weken, indien goedverdragen, ophogen naar 1 pleister van 9,5 mg per 24 uur.
Bijwerkingen
Misselijkheid, braken, Gastro-intestinale klachten, gewichtsverlies, slaperigheid, duizeligheid, hallucinaties, bradycardie.
Let op
Voorzichtigheid is geboden bij leverenzymstoornissen en bij patiënten lichter dan 50 kg, vanwege een verhoogd risico op bijwerkingen.

Clozapine

Dosering
Start met 6,25 mg 2 dd, vervolgens 12,5 mg 2 dd.
Bijwerkingen
Sedatie, duizeligheid, tachycardie, obstipatie, speekselvloed, QTc-verlenging.
Let op
Monitor frequent het bloedbeeld i.v.m. agranulocytose. Wees alert bij bij klachten van koorts, keelpijn of aften en controleer het bloedbeeld.
Bibliografie tonen

Bibliografie

NVKG richtlijn dementie, 2014 Link

NVN richtlijn parkinson, 2010 Link

Rocha FL, Murad MGR, Stumpf BP, Hara C, Fuzikawa C. Antidepressants for depression in Parkinson's disease: systematic review and meta-analysis. J. Psychopharmacol. (Oxford) 2013; 27: 417–423.